Ông Danh cho biết: Quan niệm quan hệ BHXH là “quan hệ dân sự 3 bên” và “không đóng không hưởng, đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít” không phù hợp với xã hội tiến bộ. Mục đích đóng BHXH là thực hiện “sự san sẻ” giữa số đông người có thu nhập cho số ít người gặp rủi ro.

Như vậy có nghĩa, không ai đóng BHXH lại muốn hưởng vì khi hưởng là đã gặp rủi ro. Ở các nước theo mô hình nhà nước phúc lợi, không ít người không hề đóng BHXH cũng vẫn được hưởng.

Nhìn lại gần 15 năm thực hiện chính sách BHXH ở ta, tình trạng vi phạm nghiêm trọng chế độ thu nộp BHXH của một số chủ DN đã gây thiệt hại nặng nề quyền hưởng BHXH của số đông NLĐ, dẫn đến các cuộc ngừng việc tự phát liên tiếp xảy ra, hàng loạt chủ DN bỏ trốn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự...

Qua đó cho thấy quan hệ BHXH không thuần túy là “quan hệ dân sự 3 bên”. Đặc biệt, trước nay chúng ta vẫn sử dụng từ “nợ” BHXH là chưa chính xác, bởi lẽ: Quan hệ vay nợ có thỏa thuận hẳn hoi (phải có người cho vay thì mới có người được nợ). Còn đối với BHXH, Nhà nước giao người sử dụng lao động (NSDLĐ) chủ động trích 6% tiền lương tháng của NLĐ, nhưng NSDLĐ tự ý “bỏ túi” thì không có nghĩa là đã được NLĐ cho vay.

Về phía cơ quan BHXH, nếu không thu được tiền BHXH từ NSDLĐ thì cũng không thực hiện chính sách cho NLĐ, nên cũng không có quyền cho NSDLĐ nợ BHXH. Tóm lại, khi NSDLĐ không đóng BHXH thì chỉ có thể hiểu là “trốn” hoặc “chiếm đoạt” BHXH chứ không thể coi là “nợ” BHXH. Chính quan niệm “nợ” BHXH đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng pháp luật về BHXH theo hướng thuần túy quan hệ dân sự.

Vì sao cần xử lý hình sự?

Từ các quan điểm trên, LĐLĐ TPHCM kiến nghị: Thứ nhất, mức xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 135/CP quá thấp, không đủ sức răn đe. Cần bổ sung “quy định riêng” về xử phạt vi phạm Luật BHXH, trong đó nêu rõ các dấu hiệu để kết luận là NSDLĐ “trốn” hay là “chiếm đoạt” BHXH của NLĐ (căn cứ vào thời gian, số tiền, số lần bị nhắc nhở, số lần bị xử phạt hành chính...), từ đó mới có đủ căn cứ pháp lý để xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự.

Đối với hành vi “trốn” đóng BHXH của DN, mức phạt phải tương ứng 10% số tiền trốn đóng BHXH, cao nhất là 500 triệu đồng. Thứ hai, đối với NSDLĐ (đại diện theo pháp luật của pháp nhân) khi thu BHXH của NLĐ mà không nộp cho cơ quan BHXH là có hành vi “Công nhiên chiếm đoạt tài sản” quy định tại Điều 137 Bộ luật Hình sự, vì theo quy định của pháp luật, tài sản thuộc sở hữu của công dân bao gồm cả thu nhập hợp pháp (tiền lương là thu nhập hợp pháp).

Về dấu hiệu pháp lý, đặc trưng cơ bản của tội “Công nhiên chiếm đoạt tài sản” khác với tội “trộm cắp tài sản (lén lút)” ở chỗ: NSDLĐ trích lương NLĐ rồi không nộp cho cơ quan BHXH được thực hiện một cách công khai (tức “công nhiên”) trong hoàn cảnh chủ tài sản (NLĐ) không có điều kiện ngăn cản. Do vậy, NSDLĐ cũng không cần và cũng không có ý định dùng bất cứ thủ đoạn nào đối phó với NLĐ (chủ tài sản) giống như các tội phạm khác.

 

Hiện nay, tổ chức CĐ và BHXH TPHCM đang “vướng” nhiều vụ án đòi tiền lương và BHXH cho NLĐ liên quan đến phá sản DN, vì vậy văn bản của LĐLĐ TP còn đề nghị TAND TP hướng dẫn TAND các quận - huyện thống nhất cả về nhận thức lẫn thực hiện, để sớm đưa các vụ án ra giải quyết.

(Theo Laodong)